Aşamalar Kuramı Nedir?
İşletme Enformatiği

Aşamalar Kuramı Nedir?

Bu blog yazımızda inceleyeceğimiz, ABD’li ekonomist Walt Whitman Rostow tarafından 1960 geliştirilen Aşamalar Kuramı (literatürde Rostow’s Stages Of Growth olarak geçer), toplumları iktisadi kalkınma ve gelişmelerinin 5(beş) ayrı aşamadan oluştuğunu savunan bir kuramdır.

Aşamalar Kuramı Nasıl Ortaya Çıktı?

Yirminci yüzyılda,  Amerika’da Kalkınma Araştırmalarının en önemli düşünürlerinden, ekonomist ve de hükümet yetkilisi olan W.W. Rostow idi.

(ABD’li ekonomist Walt Whitman Rostow)

Rostow’dan önceki yaklaşım, modernizasyonun(eski kuramlar yerine güncel olanların kullanılması), az gelişmişliğin ilk aşamalardan itibaren Batı dünyasıyla ( o zamanların zengin ve güçlü ülkeleri)  ayırıcı niteliği ortaya koyulduğu (karakterize edildiği) varsayımına dayanıyordu. Buna göre diğer ülkeler kendilerini “modern” bir kapitalizm ve liberal bir demokrasi isteyen Batı gibi modellemeliydi.

Bundan yola çıkarak Rostow, 1960 yılında Stages of Economic Growth‘u yazdı.

Kitabıının ön yüzündeki kendisine ait “A non-communist manifesto” tanımlamasını yapmıştır.  Toplumların büyümenin beş aşamasını tamamladıklarında Batılı toplumların refah seviyesine ulaşacaklarını düşünmektedir.

5 aşamayı sunmadan önce, kitabından bir alıntıyı paylaşmak istiyorum:

“Geleneksel tarım toplulukları, hangi dürtülerin modernleşme sürecine başlamıştı?
Normal büyüme her toplumun dahili bir özelliği haline geldiğinde ne zaman ve nasıl yapıldı?
Hangi güçler sürekli büyüme sürecini yönlendirdi ve konturlarını belirledi?
Büyüme sürecinin ortak toplumsal ve siyasal özellikleri, her aşamada fark edilebilir mi?
Hangi kuvvetler daha gelişmiş ve daha az gelişmiş alanlar arasındaki ilişkileri belirledi? Ve eğer büyümenin nispi sırası varsa, hangi ilişkiyi savaşa saldı?
Ve nihayet karmaşık ilgi bizi nereye götürüyor? Bizi komünizme götürüyor mu; ya da varlıklı banliyölere, güzelce toplumsal yük sermayesi ile yuvarlanmış yıkıma, aya, ya da nereye? “

Aşamalar Kuramı’nın Aşamaları

1. Geleneksel Toplum (Traditional Society)

Rostow’a göre ekonomik gelişmenin ilk aşaması geleneksel toplumlardan oluşuyor. Bu toplumlar geçimlerini avcılık, tarım ve madencilik ile sağlayarak ekonominin en temel faaliyetlerine odaklanıyorlar. Toplumun genelde büyümeye başlamadan önce uğradığı aşama burası oluyor.

 

Genel özelliklerini listeleyecek olursak:

  • İşgücü tamamen vasıfsız.
  • Bilimsel ve teknolojik gelişmeler ilkel.  Sınırlı teknoloji var.
  • Büyümede istikrarsızlık var ve bu olumsuz değişim yeteneklerin sınırlı kalmasına neden oluyor.
  • Merkezi ulusları yok. (Centralized nations)

Bu maddelerden mütevellit Rostow geleneksel ekonomilerin kalkınma ve gelişmede verimsiz olduğunu, modernleşmenin ekonomiye olumlu yönde katkısı olacağını düşünüyordu.

2. “Kalkış” İçin Ön Koşullar / Hazırlık Aşaması (Pre-conditions for Take-Off)

Bu aşamada daha fazla büyüme ve gelişme için gerekli şartlar sağlanır. Köklü bir şe ekonomik, politik ve sosyal değişmeler gerçekleştiği için yüzyılları veya daha uzun süreleri kapsayabilir.

 

  • Hammaddelere yönelik dış talepler ekonomik değişmeyi başlatır.
  • Bilim ve teknoloji ilerlemeye ve yaygınlaşmaya başlar, ekonomik üretkenliğe katkıda bulunur. Bu faktörler birlikte bir sosyal hareketliliğin başlangıcına vesile olur.
  • Merkezi bir vergi sistemi ve finans kurumları kurulur.
  • Üretimi genişletecek fiziksel değişikliklere (limanlar, demiryolları vb.) yatırım yapılır.

3. Kalkış / Harekete Geçme (Take-Off)

Bu aşamada ekonomik büyümenin artmasıyla birlikte yeni sanayi de ortaya çıkmaya başlar. Aynı zamanda kişi başına düşen gelir de artar. Üretimdeki radikal değişikliklerle gelir akışı da düzene girer. Rostow, bu aşamada ekonominin normal hale geldiğini ve büyümenin kendi kendine büyümeye devam ettiğini düşünüyordu.

Öncelikle, yatırımın milli  gelire oranının artması ve nüfus artış oranını aşması ve ikinci aşamada  dönemin ekonomik devrime işaret olabilmesi için kısa dönem olması gerekir. Üçüncü ve son aşamada ise ekonomik büyüme meydana gelir.

  • İkincil (ara mal) üretimi ortaya çıkar.
  • Kentleşme artar.
  • Sanayileşme başlar.

4. Olgunluğa Götürme / Olgunlaşma (Drive to Maturity)

Bu aşamada sanayi çeşitliliği arttığı için teknolojik büyüme diğer bölgelere de yayılmaya başlar. Uzun süren sürekli büyüme gerçekleşir.  İthal edilen mallar artık kendi ülkemizde üretilmeye başlanır, bu da dışa bağımlılığın azalması demek oluyor.

 

  • Sanayi çeşitliliği ve değişiklikleri tanınmaya başlandıkça politik değişiklikler ortaya çıkar.
  • Ulaşım altyapısı hızla gelişir.
  • Sosyal alanlara (okul,hastane vb.) yatırım yapılmaya başlanır.

5. Yüksek Kitle Tüketim Yaşı / Kitlesel Tüketim Aşaması (Age of High Mass Consumption)

Son aşamada üçüncül sektör(hizmet sektörü) faaliyetlerine doğru kaymalar ortaya çıkar. Tüketici harcamaları artar ve tüketici sınıfları genişlemeye başlar. Dayanıklı mal tüketimi yaygınlaşmasının artması da var tabii.

Ülke ekonomisi kitlesel üretim ve tüketimle kapitalist bir sistem etrafında gelişmeye başlar.  Bu aşamaya öncelikle Birleşik Devletler gelmiş, sonrasında diğer Batı ülkeleri takip etmiş. Ülkeler kendi benzersizliğini politik, coğrafi ve kültürel yapısı ile ispatlamaya çalışırlar.

  • Ekonomi ve toplumda birincil sektör(tarım, madencilik vb.) ağırlığı azalır.
  • Kırsal toplumdan uzaklaşılarak kentleşme başlar.
  • Yüksek değerli mallar(örneğin araba) yaygın olarak tüketilmeye başlanır.

 

 

Umarım faydalı bir yazı olmuştur.

Keyifle ve bilgiyle…

Sitenin sahibi, teknolojik deli :)

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir